28 October 2019

LARAB OKTUBRE 12, 2019 EDITORYAL | Ipakigbisog an ungara han mga parag-uma, ipasulong an gerra han katawhan

WARAY KAPAREHAS AN kakurian nga gin-aantos yana han mga parag-uma han Eastern Visayas. Ilarum han rehimen USDuterte, natikahilarum an kroniko nga krisis han bagakolonyal ngan bagapyudal nga katilingban nga nagreresulta han kakurian ngan kagutom para hini nga mayoriya han katawhan.

Lubong ha panmaihaan nga krisis an sektor han agrikultura. Diri mapahimulsan han 75% han rehiyon nga mga paraguma an matambok nga tuna, magdakmol nga kagugub-an ngan riko nga mga pangisdaan para ha ira panginabuhi. Nagpapabilin nga agraryo, atrasado ngan pre-industriyal an ira pag-uma. Diri hira an tinuod nga nakakatagamtam anuman nga karikuhan nga ginhihimo hini. Haros ngatanan ha ira waray kalugaringon nga tuna. Agud mabuhi, nakikisaop hira ha iba ngan napipiritan nga magba yad han plete. Ginpupuguan hira han kita ha mga nagpapabilin nga sistema nga tinunga, tinulo ngan inupat ha mga kahagnaan, ngan agsa ngan pormil ha kalubian. Ginpapagastos pa ha ira an plete ha hayop ngan higamit, abono, pestisidyo, ngan transportasyon han produkto. Agud mabawi an ira ginlulugi ha kada kat-ani, naeengganyar hira ha mga pautang sugad han palangoy ngan microfinancing, bisan pa sugad han usura an interes hini.

Katin pa gihapon han mga asyendero an yukut-yukot kaektarya nga katunaan. Dinhi ginsusuhulan an mga trabahador ha uma hin sigurado mas menos ha upisyal nga inadlaw nga suhol nga P295. Diri hira akos buhion han ira tanom nga abaka, tubo, ngan saging nga prinsipal nga gin-eeksport ngadto ha langyaw nga merkado ngan diri ha lokal nga pangkonsumo.

Nagpapadayon an hiluagan nga kumbersyon han agrikultural nga katunaan. Oil palm na an gintatanom ha mga dati nga kalubian ha Northern Samar ngan Baybay, Leyte, tungod kay mas hitaas na an demanda para hini ha pankalibutan nga merkado. Ha Ormoc ngan San Isidro, Leyte, ginhimo na nga tanuman han bagacay an mga hadto anay maisan. Aagawon naman an tuna han mga parag-uma nga hirani ha Leyte Industrial and Economic Zone tungod kay plano ini tindugan han mga magaan nga industriya.

Waray gindumara an rehimen Duterte nga tinuod nga reporma ha tuna. Kundi dabi ini ha hiluagan ngan sistematiko nga pan-ngagaw han tuna. Kunohay manhahatag ini han mga pampubliko nga tuna kundi an tinuod, ginpapailarum hini ha kumbersyon an agrikultural nga katunaan. Piniritay nga ginpapabalhin han mersenaryo nga militar an mga parag-uma tikang ha tuna nga ira ginbawi pinaagi han magrayhak nga kontrapyudal nga pakigbisog. Ha Leyte, gin-aaghat hira nga karawton an “relokasyon” ngan yukut-yukot kapisos nga bayad ilarum han programa nga pagpasurender nga Enhanced Community Livelihood Integration Program (ECLIP). Ini agud pahiluagon an asyenda han mga agaron maytuna ngan magpahimulos an mga kakunsabo hini nga burukrata kapitalista. Gin-gagamit liwat han rehimen Duterte an mga programa nga National Greening Program ngan konstraksyon han mga kalsada parehas para ha pan-ngagaw han tuna ngan programa "kontra-insurhensiya."

Kriminal an pagbaya han rehimen Duterte ha nagkukuri nga parag-uma. Kun itatanding ha ginpalobo nga badyet han militar ngan pulis, sinselyo la an ginhahatag hini ha pagpapauswag han pag-uma, irigasyon, ngan ayuda ha mga parag-uma.

Ginpapadayon ni Duterte an kriminal nga pagpasibaya han rehimen Benigno Aquino ha mga parag-uma ha Eastern Visayas nga ginlasurbo han P64.5 bilyon nga danyos ha agrikultura, P41.9 bilyon nga danyos ha produksyon han lubi, ngan duha katuig nga pagkawara han produktibidad kahuman manlasurbo an bagyo nga Yolanda. Waray pa gihapon hira makabawi ha susrunod nga bagyo nga inagi kahuman hini. Nagpapabilin hira nga bulnerable ha kalamidad.

Ginpapasibay-an han rehimen nga malugi an milyun-milyon nga parag-uma han abaka, humay, ngan lubi nga naapektuhan han peste ngan El Nino. Waray ini labot ha pagluros han presyo han produkto nga lubi ngadto ha P5-P10 kada kilo tikang ha P25-P30 kada kilo. Responsable ini ha pagkalugi han mga parag-uma han humay ha pagduso hini han liberalisasyon ha importasyon han bugas. Waray maabat han mga parag-uma an bulig ini kahuman lumuros liwat an presyo han abaka, mais ngan saging.

Gin-gagamit han rehimen Duterte an panraugdaug agud ig-undong an sistema nga nagpapakuri ha mga parag-uma. Iya ginpupuypoy an ira militante nga pakigbisog para ha tuna ngan iba pa nga demokratiko nga hingyap. Ginpapatuman han 8th Infantry Division an hiluagan, maihaan ngan tinagdagko nga perasyon ngan ginpapailarum ha balaud militar an kabaryuhan han Eastern Visayas komo “priority area” ha todo-gerra kontra ha Bagong Hukbong Bayan. Ginpapakaraut hini an mga organisasyon masa, an pag-api ha mga protesta ngan an pag-insister ha ira katungod ha tuna ngan pakabuhi. Hin-o man nga umato ira gin-aaresto, gindadakop, piniritay nga ginpapasurender, gintotortyur o ginpapatay.

Naglalarab an kangalas han masa nga parag-uma kontra ha rehimen Duterte. Nakukumbinser hira nga pinaagi la han nasyunal demokratiko nga pakigbisog mapapabagsak hi Duterte ngan hul-os nga matatapos an ira gastos-katuig nga pagkukuri.

Kinahanglan nira makigbisog para ha tinuod nga reporma nga agraryo. Ini agud buhagon an monopolyo ha tuna han dagko nga agaron maytuna ngan kab-uton an ira demokratiko nga interes. Ha giya han Partido ngan BHB, makakagdumara hira han libre nga distribusyon han tuna ha mga kablas nga parag-uma, pagkumpiska han tuna tikang ha mga despotiko nga agaron maytuna ngan korporasyon, hinay-hinay nga pagpara ha pyudal ngan bagapyudal nga paniniyupi, ngan pagpapauswag han ira kooperasyon ngan produksyon. Pinaagi han ira waray kagul-anan nga pakigbisog matatagamtam nira an bunga han rebolusyon. Kinahanglan nira mahibaro ngan maksimisahon an magkalain-lain nga porma ngan natad han pakigbisog, ligal, bagaligal ngan iligal, ngan ha mga baryo ngadto ha mga sentro nga bungto ngan syudad.

Kadungan han libre nga distribusyon han tuna kinahanglan matalwas liwat an nasud tikang ha imperyalismo nga US, nga amo an nagpabilin ha monopolyo ha tuna ngan kaatrasado han pag-uma. Ha pag-utod han pagkagapos han ekonomiya ha langyaw nga kapital magigin posible ngan importante nga suportahan han mga parag-uma an karuha han reporma ha tuna nga nasyunal nga industriyalisasyon. Pinaagi han mga industriya, mapapauswag an produksyon ngan mapupundar an ekonomiya nga nakakabaton ha panginahanglan han mga parag-uma ngan han hiluag nga katawhan.

Ha kabaryuhan, ha kada nira nga kadaugan ha mga kontrapyudal nga pakigbisog nahugot an ira pagkakaurusa nga nakakabulig ha ira pagtukod han mga organo han pampulitika nga poder. Pinaagi hini, maisugon nira nga maatubang an pasista nga pangatake han kaaway ha ira mga komunidad. Tinagdamo hira nga maapi ngan makakapakusog ha gamhanan nga armas han katawhan kontra ha rehimen US-Duterte, an Bagong Hukbong Bayan.

Kaparte an masa nga parag-uma ha hiluag nga katawhan Pilipino nga nananawagan nga patalsikon hi Duterte, an tag-undong hini nga dunot nga sistema. Hira an mayoriya nga nasumo na ha iya pagpahimulos ha karikuhan, pan-ngawat, pagpapakuri, ngan pagsarig ha mga imperyalista nga nasud. Ginsusukot na hiya han nangangalas nga mga parag-uma.

No comments:

Post a Comment